1 procent
zobacz >>>





Publikacje ONZ

ROZDZIAŁ III. PROPOZYCJE DOTYCZĄCE REALIZACJI ŚWIATOWEGO PROGRAMU AKCJI NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH. cz1


1. Wprowadzenie.

 

82. Celem Światowego Programu Akcji na Rzecz Osób Niepełnosprawnych jest popieranie efektywnych środków mających zapobiegać niepełnospraw- ności, pomagać w rehabilitacji i w realizacji zadań „pełnego uczestnictwa” osób niepełnosprawnych w życiu i rozwoju społecznym oraz zasady „rów- ności”. Przy realizacji Światowego Programu należy poświęcić właściwą uwagę szczególnej sytuacji krajów rozwijających się, a zwłaszcza krajów najmniej rozwiniętych. Ogromne zadanie poprawy warunków życia całej ludności i ogólny brak zasobów utrudniają osiągnięcie celów Światowego Programu w tych właśnie krajach. Równocześnie należy zdać sobie spra- wę z tego, że realizacja Światowego Programu Akcji sama przez się stano- wić będzie wkład w proces rozwoju, dzięki mobilizacji wszelkich środków

 

 

ludzkich i pełnego uczestnictwa całej ludności. Chociaż niektóre kraje mo- gły już zainicjować albo zrealizować pewne akcje zalecane w tym Progra- mie, trzeba zrobić więcej. Dotyczy to także krajów o wyższym ogólnym standardzie życia.

 

83. Ponieważ sytuacja osób niepełnosprawnych jest ściśle związana z rozwo- jem ogólnym, w skali ogólnokrajowej, rozwiązanie problemów w krajach rozwijających się zależy w bardzo dużym stopniu od stworzenia odpo- wiednich warunków międzynarodowych dla szybszego rozwoju społecz- nego i ekonomicznego. W konsekwencji, stworzenie nowego między- narodowego ładu ekonomicznego ma bezpośredni wpływ na realizację zadań Programu. Sprawą zasadniczą jest zwłaszcza znaczne zwiększenie napływu środków do krajów rozwijających się, jak to zostało ustalone w Międzynarodowej Strategii Rozwoju dla Trzeciej Dekady Rozwoju Naro- dów Zjednoczonych.

 

84. Realizacja tych zadań wymagać będzie wielosektorowej i wielodyscyplinar- nej globalnej strategii dla kompleksowej skoordynowanej polityki i akcji dotyczącej wyrównywania szans osób niepełnosprawnych, skutecznych usług rehabilitacyjnych i środków zapobiegania.

 

85. W trakcie dalszego rozwoju i realizacji Światowego Programu Akcji powin- no się przeprowadzać konsultacje z osobami niepełnosprawnymi i ich or- ganizacjami. W tym celu należy dołożyć wszelkich starań, aby zachęcić do tworzenia organizacji osób niepełnosprawnych na szczeblach: lokalnym, krajowym, regionalnym i międzynarodowym. Ich unikalne ekspertyzy, oparte na ich własnych doświadczeniach, mogą wnieść istotny wkład do planowania programów i usług dla osób niepełnosprawnych. Uczestni- cząc w dyskusjach nad poszczególnymi problemami, przedstawiają one punkt widzenia jak najbardziej reprezentatywny dla wszystkich potrzeb osób niepełnosprawnych. Ich oddziaływanie na postawy publiczne gwa- rantuje konsultacje z nimi, a jako siła dążąca do wprowadzenia zmian wywierają one poważny wpływ na przyznawanie priorytetu problemom niepełnosprawności. Same osoby niepełnosprawne powinny mieć istotny wpływ na decydowanie o skuteczności polityki, programów i usług na ich rzecz. Powinno się podjąć szczególne starania, aby do procesu tego włą- czyć osoby upośledzone psychicznie.

 

2. Akcje krajowe.

 

86. Światowy Program Akcji odnosi się do wszystkich narodów. Jednakże czas jego realizacji oraz wybór problemów, którym przyznaje się priorytet, róż- nią się w rozmaitych krajach w zależności od ich sytuacji oraz zasobów,

 

poziomu  socjoekonomicznego  rozwoju,  tradycji  kulturalnych  i  zdol- ności  do  formułowania  oraz  urzeczywistniania  działań  przewidzianych w Programie.

 

87. Władze  państwowe  ponoszą  ostateczną  odpowiedzialność  za  realizację środków zalecanych w tej części programu. Jednakże, wobec różnic kon- stytucyjnych między poszczególnymi państwami – do realizacji krajowych przedsięwzięć zawartych w Światowym Programie Akcji mogą być powo- łane również władze lokalne, jak i inne organa (organizacje) w sektorze pu- blicznym i prywatnym.

 

88. Państwa  członkowskie powinny w pilnym trybie inicjować długofalowe programy krajowe, aby osiągnąć cele Światowego Programu Akcji; pro- gramy takie powinny stanowić integralną część składową ogólnej polityki krajowej w zakresie rozwoju socjoekonomicznego.

 

89. Sprawy  dotyczące  osób  niepełnosprawnych  powinny  być  traktowane we właściwym kontekście ogólnym, a nie oddzielnie. Każde ministerstwo lub inny organ w sektorze publicznym czy prywatnym, odpowiedzialny lub współpracujący w ramach specyficznego sektora, powinien być od- powiedzialny za będące w jego kompetencji problemy wiążące się z oso- bami niepełnosprawnymi. Rządy powinny stworzyć punkt centralny (na przykład krajową komisję, komitet lub podobną organizację), który nad- zorowałby i śledził działania dotyczące Światowego Programu Akcji pro- wadzone przez różne ministerstwa, inne agencje rządowe i organizacje pozarządowe. Każdy taki mechanizm powinien obejmować wszystkie za- interesowane strony, łącznie z organizacjami osób niepełnosprawnych. Ciało takie powinno mieć dostęp do czynników podejmujących decyzje na najwyższym szczeblu.

 

90. Aby zrealizować Światowy Program Akcji, państwa członkowskie powinny: planować, organizować i finansować działalność na wszystkich szczeblach; a.  tworzyć, na drodze ustawodawstwa, podstawy prawne i organa upoważnione do podejmowania środków dla osiągnięcia tych celów

b.  zapewniać szansę, eliminując bariery utrudniające pełne uczestnictwo;

c.   zapewniać świadczenia i usługi rehabilitacyjne, udzielając osobom niepełnosprawnym pomocy socjalnej, w zakresie wyżywienia, medycznej, oświatowej, zawodowej oraz technicznej

d.  powoływać    albo    wspierać    zakładanie    organizacji    publicznych i prywatnych;

e.  popierać zakładanie i rozwój organizacji osób niepełnosprawnych;

f.   przygotowywać i rozpowszechniać informacje dotyczące problemów Światowego Programu Akcji wśród wszystkich kręgów społeczeństwa, łącznie z osobami niepełnosprawnymi i ich rodzinami;

g.  popierać edukację publiczną, aby zapewnić powszechne zrozumienie kluczowych problemów Światowego Programu Akcji i jego realizacji;

h.  ułatwiać badania w dziedzinach związanych ze Światowym Programem Akcji;

i.    popierać pomoc techniczną i współprace, dotyczącą Akcji;

j.    ułatwiać uczestnictwo osób niepełnosprawnych i ich organizacji w podejmowaniu decyzji dotyczących Światowego Programu Akcji.

 

2.1. Uczestnictwo osób niepełnosprawnych w podejmowaniu decyzji.

 

91. Państwa członkowskie powinny zwiększyć swoją pomoc dla organizacji osób niepełnosprawnych i pomagać im w organizowaniu i koordynowa- niu reprezentacji interesów i problemów osób niepełnosprawnych.

 

92. Państwa członkowskie powinny aktywnie starać się i zachęcać we wszel- ki możliwy sposób do rozwoju organizacji złożonych z osób niepełno- sprawnych albo reprezentujących te osoby. Takie organizacje, w których decydujący wpływ mają członkowie i zarządy złożone z osób niepełno- sprawnych, a w niektórych przypadkach z ich krewnych, istnieją w licz- nych krajach. Wiele z nich nie posiada środków, aby umocnić się i walczyć o swoje prawa.

 

93. Państwa członkowskie powinny nawiązać bezpośrednie kontakty z taki- mi organizacjami i zapewnić im odpowiednie kanały, aby mogły wywie- rać wpływ na rządową politykę i decyzje we wszystkich interesujących je dziedzinach. W tym celu państwa członkowskie powinny także świadczyć konieczną pomoc finansową dla organizacji osób niepełnosprawnych.

 

94. Organizacje i jednostki administracyjne na wszystkich szczeblach powin- ny zapewnić osobom niepełnosprawnym uczestnictwo w swych czynno- ściach w możliwie najszerszym zakresie.

 

2.2. Zapobieganie ograniczeniom, niepełnosprawności i upośledzeniom.

 

95. Metody zapobiegania i kontroli większości przyczyn niepełnosprawności są dostępne i stale ulepszane, ale nie zawsze w pełni wykorzystywane. Pań- stwa członkowskie powinny podjąć odpowiednie kroki celem zapobiega- nia ograniczeniom i niepełnosprawności oraz zapewnić upowszechnianie odpowiedniej wiedzy i technologii.

 

96. Potrzebne  są  skoordynowane  programy  prewencyjne  zapobiegania  na wszystkich szczeblach społeczeństwa. Powinny one obejmować:

a.  Lokalne (komunalne) systemy podstawowej opieki zdrowotnej, które docierają do wszystkich kręgów ludności, zwłaszcza na obszarach wiej- skich i w miejskich slumsach.

b.  Skuteczną sieć opieki i doradztwa dla matek i dzieci, a także doradztwo w zakresie planowania rodziny i życia rodzinnego.

c.  Edukację dotyczącą żywienia i pomoc w uzyskiwaniu odpowiednich środków dietetycznych, zwłaszcza dla matek i dzieci, łącznie z produ- kowaniem i wykorzystywaniem pokarmów bogatych w witaminy i inne środki odżywcze.

d.  Szczepienia ochronne przeciwko chorobom zakaźnym – zgodnie z ce- lami rozszerzonego programu immunizacji Światowej Organizacji Zdrowia.

e.  System wczesnej wykrywalności i wczesnej interwencji.

f.   Zarządzenia i programy szkolenia w zakresie bezpieczeństwa celem zapobiegania wypadkom w domu, w miejscu pracy, na ulicy i podczas zajęć rekreacyjnych.

g.  Przystosowanie miejsc pracy, sprzętu i środowiska pracy oraz organizowanie programów opieki zdrowotnej w zakładach pracy celem zapobiegania wypadkom i chorobom zawodowym i ich nasilaniu się.

h.  Środki kontroli nad nierozsądnym zażywaniem leków, narkotyków, alkoholu, tytoniu i innych środków pobudzających lub uspokajających celem   zapobiegania   upośledzeniom   powodowanym   narkomanią, zwłaszcza pośród dzieci szkolnych i osób w starszym wieku. Szczególną uwagę trzeba również zwrócić na skutki nierozsądnego zażywania tych

substancji przez ciężarne matki – dla ich nie narodzonych jeszcze dzieci.

i.    Działalność oświatową i związaną ze zdrowiem publicznym, która może dopomóc ludziom w osiągnięciu takiego stylu życia, który zapewni maksymalną obronę przeciwko przyczynom upośledzeń.

j.    Ciągłe szkolenie szerokich mas i osób pracujących zawodowo, a także   kampanie   informacyjne   dotyczące   programów   zapobiegania niepełnosprawności.

k.  Właściwe szkolenie personelu medycznego, paramedycznego i innych osób, które mogą być wezwane do współpracy w przypadkach nagłej konieczności.

l.    Środki prewencyjne przewidziane w szkoleniu pracowników wiejskich, aby pomóc w zredukowaniu występowania niepełnosprawności.

m. Dobrze  zorganizowane  szkolenie  zawodowe  i  praktyczne  szkolenie w czasie pracy, pod kątem zapobiegania wypadkom przy pracy i różnego rodzaju niepełnosprawnościom. Należy zwrócić uwagę na fakt, że w krajach rozwijających się stosowana jest często przestarzała technologia. W wielu przypadkach stara technologia przenoszona jest z krajów przemysłowych do rozwijających się. Przestarzała technologia, niewła- ściwa dla warunków panujących w krajach rozwijających się, wraz z nie- dostatecznym szkoleniem i wadliwą ochroną pracy, przyczynia się do zwiększenia liczby wypadków przy pracy i kalectw.

 

2.3. Rehabilitacja.

 

97. Państwa członkowskie powinny rozwijać i zapewniać usługi rehabilitacyjne potrzebne dla osiągnięcia celów Światowego Programu Akcji.

 

98. Państwa członkowskie powinny zachęcać do zapewnienia wszystkim lu- dziom opieki zdrowotnej i usług potrzebnych dla wyeliminowania lub zre- dukowania upośledzających skutków niesprawności.

 

99. Należy tu uwzględnić usługi socjalne, żywieniowe, zdrowotne i zawodo- we potrzebne dla umożliwienia osobom niepełnosprawnym osiągnięcia optymalnego poziomu funkcjonowania. W zależności od takich czynni- ków, jak rozmieszczenie ludności, położenie geograficzne i stadium roz- woju – usługi mogą być świadczone poprze następujące kanały:

a.  pracownicy komunalni (środowiskowi);

b.  ogólne placówki zdrowia, oświaty, opieki i usług zawodowych;

c.   inne świadczenia specjalistyczne – w przypadkach, kiedy placówki powszechne nie są w stanie zapewnić potrzebnych usług.

 

100. Państwa członkowskie powinny zapewnić dostępność pomocy technicz- nych – odpowiednio do sytuacji miejscowej – tym wszystkim osobom, dla których samodzielności i funkcjonalności są one niezbędne. Należy za- pewnić pomoce techniczne w czasie i po zakończeniu procesu rehabilita- cji. Potrzebne są również usługi zapewniające naprawę sprzętu i wymianę pomocy technicznych, obecnie trudno dostępne.

 

101. Nieodzowne jest rozeznanie, czy osoba niepełnosprawna, która potrzebu- je takiego sprzętu, posiada środki finansowe oraz praktyczne możliwości ich uzyskania, a także nauczenia się posługiwania sprzętem. Należy elimi- nować cła importowe lub inne ograniczenia proceduralne, które utrud- niają dostępność pomocy i materiałów, których nie można produkować na miejscu, a trzeba sprowadzać z innych krajów. Ważną sprawą jest po- pieranie lokalnej produkcji pomocy technicznych, przystosowanych do warunków technologicznych, socjalnych i ekonomicznych, w jakich będą używane. Rozwój i produkcja pomocy technicznych powinny odpowiadać ogólnemu rozwojowi technologii w danym kraju.

 

102. W celu stymulowania lokalnej produkcji i rozwoju pomocy technicznych państwa członkowskie powinny rozważyć możliwość powoływania kra- jowych ośrodków odpowiedzialnych za popieranie takich lokalnych ini- cjatyw. Rolę takiej bazy mogłyby spełniać w wielu przypadkach istniejące szkoły specjalistyczne, instytuty technologii itp. Należy wziąć pod uwagę możliwość regionalnej współpracy w tym kierunku.

 

103. Zachęca się państwa członkowskie, aby włączyły do powszechnego sys- temu usług socjalnych personel kompetentny w dziedzinie poradnictwa i innych form pomocy potrzebnej przy zajmowaniu się problemami osób niepełnosprawnych i ich rodzin.

 

104. Jeżeli środki ogólnego systemu usług socjalnych nie wystarczają na za- spokojenie tych potrzeb – należy oferować świadczenia specjalne aż do chwili, kiedy jakość systemu powszechnego ulegnie poprawie.

 

105. Zachęca się państwa członkowskie, aby w ramach dostępnych możliwości inicjowały wszelkie środki specjalne, które mogłyby okazać się potrzeb- ne dla zapewnienia i pełnego wykorzystania usług koniecznych dla osób niepełnosprawnych żyjących na terenach wiejskich, w slumsach miejskich i w dzielnicach miejskich złożonych z szałasów.

 

106. Osób niepełnosprawnych nie należy rozdzielać z ich rodzinami i środowi- skami. System usług musi uwzględniać: problemy transportu i komunika- cji; potrzebę pomocy w zakresie usług socjalnych, zdrowotnych i oświa- towych; istnienie prymitywnych, a często niebezpiecznych warunków bytowych; i, zwłaszcza w niektórych slumsach miejskich, trzeba pamiętać o barierach społecznych, które mogą wpływać ujemnie na gotowość ludzi do szukania lub przyjmowania usług. Państwa członkowskie powinny za- pewnić równomierną dystrybucję tych usług (świadczeń) między wszyst- kie grupy ludności i obszary geograficzne – stosownie do potrzeb.

 

107. Usługi zdrowotne i socjalne dla osób psychicznie chorych byty szczegól- nie zaniedbane w wielu krajach. Opieka psychiatryczna nad tymi osoba- mi powinna być uzupełniana przez świadczenia pomocy społecznej i po- radnictwo dla tych osób oraz dla ich rodzin, których sytuacja jest często bardzo napięta. Tam, gdzie usługi takie są dostępne, okres pobytu w za- kładach zamkniętych i prawdopodobieństwo ponownego skierowania do nich, są mniejsze. W przypadkach, kiedy osoby umysłowo upośledzone cierpią jeszcze dodatkowo na skutek problemów spowodowanych choro- bą umysłową, trzeba dopilnować, aby personel zajmujący się opieką me- dyczną był świadomy szczególnych potrzeb, jakie pociąga za sobą opóź- nienie w rozwoju umysłowym.

 

2.4. Wyrównywanie szans.

2.4.1. Ustawodawstwo.


108. Państwa członkowskie powinny przyjąć odpowiedzialność za zagwaranto- wanie osobom niepełnosprawnym szans równych z innymi obywatelami.

 

109. Państwa członkowskie powinny podjąć potrzebne kroki, aby wyelimino- wać wszelkie praktyki dyskryminacyjne wobec osób niepełnosprawnych.

 

110. Przy opracowywaniu projektów przepisów dotyczących praw człowieka i w odniesieniu do krajowych komitetów lub innych podobnych organów koordynacyjnych zajmujących się problemami niepełnosprawności nale- ży zwrócić szczególną uwagę na warunki, które mogą wpływać ujemnie na zdolność osób niepełnosprawnych do korzystania z praw i swobód gwarantowanych ich współobywatelom.

 

111. Państwa członkowskie powinny zwrócić uwagę na specjalne prawa, ta- kie jak prawo do nauki, pracy, zabezpieczenia socjalnego i ochrony przed nieludzkim albo degradującym traktowaniem, i powinny zbadać te prawa z punktu widzenia osób niepełnosprawnych.

 

2.4.2. Środowisko fizyczne.

 

112. Państwa członkowskie powinny starać się o to, aby uczynić środowisko fi- zyczne dostępnym dla wszystkich, łącznie z osobami mającymi różne nie- pełnosprawności, co podkreślono w pkt 8 tego dokumentu.

 

113. Państwa członkowskie powinny przyjąć zasadę przestrzegania aspektów dostępności przy planowaniu osiedli, łącznie z programami przeznaczo- nymi dla okręgów wiejskich w krajach rozwijających się.

 

114. Zachęca się państwa członkowskie, aby przyjęły zasadę zapewniania oso- bom niepełnosprawnym dostępu do wszystkich nowych budynków pu- blicznych i urządzeń, do publicznych systemów mieszkaniowych i trans- portowych. Powinno się ponadto podjąć środki, które ułatwiłyby dostęp do istniejących już budynków i zakładów publicznych, do mieszkań i środ- ków transportowych tam, gdzie jest to możliwe, zwłaszcza korzystając z okazji remontów.

 

115. Państwa członkowskie powinny zachęcać do zapewniania usług pomoc- niczych, aby umożliwić osobom niepełnosprawnym życie możliwie nie- zależne w ich środowisku. Czyniąc tak powinny upewnić się, że osoby

 

niepełnosprawne mają szansę rozwijania i kierowania tymi usługami dla siebie samych, jak to się już dzieje w niektórych krajach.

 

2.4.3. Dochód, utrzymanie i zabezpieczenie socjalne.

 

116. Każde państwo członkowskie powinno starać się o to, aby jego system praw i innych regulacji obejmował przepisy dotyczące realizacji ogólnych i pomocniczych celów Światowego Programu Akcji związanych z zabez- pieczeniem społecznym.

 

117. Państwa członkowskie powinny dopilnować, aby osoby niepełnosprawne miały równe szansę przy uzyskiwaniu wszelkich form dochodu, utrzyma- nia się z niego i zabezpieczenia społecznego. Proces taki powinien odby- wać się przy zachowaniu form przystosowanych do systemu ekonomicz- nego i stopnia rozwoju danego państwa członkowskiego.

 

118. Powinno się dokonać przeglądu systemu zabezpieczenia społecznego, ubezpieczeń i innych tego rodzaju systemów, mających zasięg powszech- ny, aby upewnić się, że przewidują one odpowiednie świadczenia i usługi służące zapobieganiu, rehabilitacji i wyrównywaniu szans osób niepełno- sprawnych i ich rodzin oraz że przepisy w ramach tych systemów – czy to dotyczące osób świadczących, czy korzystających z takich usług – nie wykluczają ani nie dyskryminują inwalidów. Zorganizowanie i rozwój pu- blicznego systemu opieki społecznej, bezpieczeństwa pracy i ochrony zdrowia stanowią istotny warunek dla osiągnięcia ustalonych celów.

 

119. Powinno się zapewnić osobom niepełnosprawnym i ich rodzinom możli- wość odwoływania się (apelacji) do bezstronnych organów przeciwko de- cyzjom dotyczącym ich praw i świadczeń w tej dziedzinie.

 

2.4.4. Oświata i szkolenie.

 

120. Państwa członkowskie powinny przyjąć politykę, która uznaje prawa osób niepełnosprawnych do równych z innymi szans w zakresie oświaty. Kształ- cenie osób niepełnosprawnych powinno, w miarę możliwości, odbywać się w ramach ogólnego systemu szkolnego. Odpowiedzialność za to po- winna spoczywać na władzach oświatowych, zaś przepisy dotyczące obo- wiązkowego nauczania powinny obejmować dzieci z wszelkiego rodzaju niepełnosprawnościami, w tym także najciężej upośledzone.

 

121. Państwa   członkowskie   powinny   pozwalać   na   większą   elastyczność w  stosowaniu  wobec  osób  niepełnosprawnych  wszelkich  zarządzeń dotyczących wieku dopuszczania, promocji z klasy do klasy i, tam gdzie to okaże się właściwe, procedury egzaminacyjnej.

 

122. Należy przestrzegać podstawowych zasad przy organizowaniu oświato- wych usług dla niepełnosprawnych dzieci i osób dorosłych. Usługi te po- winny być:

a. Zindywidualizowane, tzn. oparte na ustalonych potrzebach uzgod- nionych wzajemnie przez władze, administrację, rodziców i niepełno- sprawnych uczniów, i kierujące się wyraźnie określonymi zadaniami programowymi i krótkoterminowymi celami, które będą regularnie przeglądane i w razie potrzeby rewidowane

b.  Łatwo dostępne, tzn. znajdujące się w rozsądnej komunikacyjnej odle- głości od domu lub miejsca zamieszkania uczniów, z wyjątkiem okolicz- ności specjalnych.

c.  Powszechne, tzn. dostępne dla wszystkich osób mających potrzeby specjalne, bez względu na ich wiek czy stopień niepełnosprawności, oraz takie, żeby żadne dziecko w wieku szkolnym nie było wyłączone z możliwości pobierania nauki ze względu na znaczny stopień upośle- dzenia albo żeby nie musiało korzystać z usług oświatowych znacznie gorszych od tych, które są udziałem innych uczniów.

d. Oferujące szeroki wybór możliwości, współmiernych z zakresem spe- cjalnych potrzeb w danej społeczności.

 

123. Integracja niepełnosprawnych dzieci w powszechnym systemie nauczania wymaga planowania ze strony wszystkich zainteresowanych stron.

 

124. Jeżeli, z jakichś przyczyn, zakłady ogólnego systemu szkolnego nie od- powiadają  potrzebom  niektórych  dzieci  niepełnosprawnych  –  powin- no się zapewnić tym dzieciom możliwości uczenia się przez odpowiedni okres w placówkach specjalnych. Jakość takiej nauki specjalnej powinna odpowiadać poziomowi ogólnego systemu szkolnego i być z nim ściśle powiązana.

 

125. Istotną  sprawą  jest  udział  rodziców  na  wszystkich  szczeblach  procesu oświatowego. Rodzicom powinno się zapewnić potrzebną pomoc dla stwarzania niepełnosprawnym dzieciom możliwie normalnego środowi- ska rodzinnego. Powinno się szkolić personel w zakresie pracy z rodzicami niepełnosprawnych dzieci.

 

126. Państwa członkowskie powinny zapewnić możliwość udziału osób niepeł- nosprawnych w programach oświatowych dla dorosłych, ze szczególnym uwzględnieniem terenów wiejskich.

 

127. Jeżeli zakłady prowadzące kursy oświatowe dla dorosłych nie są odpo- wiednie do potrzeb niektórych osób niepełnosprawnych – mogą okazać się przydatne specjalne kursy albo ośrodki szkoleniowe, dopóki programy powszechne nie zostaną zmodyfikowane. Państwa członkowskie powinny zapewnić osobom niepełnosprawnym możliwości kształcenia na szczeblu uniwersyteckim.

 

2.4.5. Zatrudnienie.

 

128. Państwa członkowskie powinny przyjąć odpowiednią politykę i popierać taką strukturę świadczeń, aby zapewnić osobom niepełnosprawnym – tak na terenach miejskich, jak i wiejskich – równe szansę produktywnego i opłacalnego zatrudnienia na otwartym rynku pracy. Szczególną uwagę należy zwrócić na zatrudnienia na wsi i produkcję odpowiednich narzędzi i sprzętu.

 

129. Państwa członkowskie powinny popierać integrację osób niepełnospraw- nych w otwartym zatrudnieniu poprzez różne środki oddziaływania, takie jak: bodźce zachęcające do zatrudnienia pewnej określonej liczby inwali- dów, zarezerwowane lub z góry przewidziane dla nich miejsca pracy, po- życzki lub dotacje dla małych przedsiębiorstw i spółdzielni, odrębne za- mówienia lub przywilej wyłączności albo pierwszeństwa produkcji, ulgi podatkowe, ułatwienia kontraktowe lub inna pomoc techniczna bądź fi- nansowa dla przedsiębiorstw zatrudniających osoby niepełnosprawne. Państwa członkowskie powinny popierać produkcję pomocy technicz- nych i ułatwiać osobom niepełnosprawnym uzyskiwanie pomocy i popar- cia, jakiego potrzebują dla wykonywania swojej pracy.

 

130. Stosowna polityka i metody pomocy nie powinny jednakże ograniczać możliwości zatrudniania ani szkodzić żywotności prywatnego sektora go- spodarki. Państwa członkowskie powinny w tym zakresie dokonywać wy- boru różnych środków zgodnie z ich sytuacją wewnętrzną.

 

131. Na szczeblu centralnym i lokalnym powinna istnieć wzajemna współpraca między władzami państwowymi a organizacjami pracodawców i praco- biorców – dla wypracowywania wspólnej strategii i wspólnego podejmo- wania działań służących zapewnieniu osobom niepełnosprawnym więcej szans i lepszych warunków zatrudnienia. Współpraca taka powinna doty- czyć polityki rekrutacyjnej, środków poprawy środowiska pracy, zapobie- gania wypadkom będącym przyczyną niepełnosprawności, środków słu- żących rehabilitacji osób, które doznały urazów przy pracy – np. poprzez przystosowanie stanowisk i metod pracy do potrzeb.

 

 

132. Usługi te powinny obejmować ocenę i poradnictwo zawodowe, szkole- nie zawodowe (łącznie z zakładami szkoleniowymi), zatrudnianie i dal- szą opiekę. Praca chroniona powinna być dostępna dla tych osób, które ze względu na swoje specjalne potrzeby albo szczególnie poważny sto- pień upośledzenia mogą nie być zdolne do radzenia sobie z wymogami zatrudnienia konkurencyjnego. Powinny to być formy zakładów produk- cyjnych, pracy nakładczej, programów samozatrudnienia oraz niewielkich grup ciężko poszkodowanych osób zatrudnionych w warunkach chronio- nych w ramach zwykłego przemysłu (konkurencyjnego).

 

133. Działając w charakterze pracodawcy, centralne i lokalne władze powinny popierać zatrudnienie osób niepełnosprawnych w sektorze publicznym. Akty prawne i inne przepisy nie powinny stwarzać przeszkód w zatrudnia- niu osób niepełnosprawnych.

 

2.4.6. Rekreacja.

 

134. Państwa członkowskie powinny dopilnować, aby osoby niepełnospraw- ne miały takie same szansę zajęć rekreacyjnych, jak inni obywatele. Cho- dzi tu o możliwość korzystania z restauracji, kin, teatrów, bibliotek itp., jak również z placówek wypoczynkowych, terenów sportowych, hoteli, plaż i innych miejsc wypoczynku. Państwa członkowskie powinny podjąć akcję celem usunięcia wszelkich przeszkód w tym zakresie. Władze turystycz- ne, agencje podróżnicze, hotele, organizacje dobrowolne i inne zajmujące się organizowaniem zajęć rekreacyjnych albo turystycznych powinny ofe- rować swoje usługi wszystkim, nie dyskryminować osób niepełnospraw- nych. Obejmuje to także na przykład informacje o dostępności takich usług – w ramach powszechnej informacji publicznej.

 

2.4.7. Kultura.

 

135. Państwa członkowskie powinny zapewnić, aby osoby niepełnosprawne miały okazję do wykorzystania swego potencjału twórczego, artystycz- nego i intelektualnego w całej pełni, nie tylko dla własnej korzyści, lecz również dla wzbogacenia społeczeństwa. W tym celu należy zapewnić im dostęp do działań kulturalnych. W razie potrzeby należy podjąć specjalne środki, aby zaspokoić potrzeby jednostek z upośledzeniami umysłowymi czy sensorycznymi. Powinny one obejmować pomoce w komunikowa- niu się dla głuchych, literaturę brailowską i/albo kasety dla osób z wada- mi wzroku oraz materiały do czytania przystosowane do indywidualnych zdolności umysłowych. Domeną zajęć kulturalnych są: taniec, muzyka, li- teratura, teatr i sztuki plastyczne.

 

2.4.8. Religia.

 

136. Powinno się podejmować środki, aby zapewnić osobom niepełnospraw- nym szansę pełnego udziału w praktykach religijnych dostępnych w danej społeczności.

 

2.4.9. Sport.

 

137. Coraz powszechniej doceniane jest znaczenie sportu dla osób niepełno- sprawnych. Państwa członkowskie powinny więc zachęcać osoby niepeł- nosprawne do wszelkich form aktywności sportowej, między innymi po- przez zapewnianie odpowiednich urządzeń i właściwą organizację takich zajęć.

 

2.5. Akcja środowiskowa.

 

138. Państwa członkowskie powinny przyznawać wysoki priorytet zapewnia- niu informacji, szkolenia i pomocy finansowej dla społeczności lokalnych na rozwój programów realizujących cele Światowego Programu Akcji.

 

139. Należy poczynić starania, aby zachęcać i ułatwiać współpracę między lo- kalnymi społecznościami oraz wymianę informacji i doświadczeń. Każdy rząd, korzystając z międzynarodowej pomocy technicznej czy współpracy technicznej w dziedzinie problemów związanych z niepełnosprawnością, powinien zapewnić docieranie takiej pomocy do warstw najbardziej tego potrzebujących.

 

140. Ważne jest zapewnienie aktywnej współpracy lokalnych organów admini- stracji państwowej, agencji i organizacji środowiskowych takich, jak grupy obywatelskie, związki zawodowe, organizacje kobiece, organizacje konsu- mentów, kluby usługowe, zrzeszenia religijne, partie polityczne i stowa- rzyszenia rodzicielskie. Każda społeczność powinna powołać właściwy or- gan – w którym organizacje osób niepełnosprawnych miałyby swój wpływ

– służący jako ośrodek porozumiewania się i koordynacji, mobilizowania środków i inicjowania działań.

 

2.6. Szkolenie personelu.

 

141. Wszystkie  władze  odpowiedzialne  za  rozwój  i  zapewnienie  usług  dla osób niepełnosprawnych powinny zwracać uwagę na sprawy personalne, zwłaszcza na rekrutację i szkolenie.

 

142. Szkolenie pracowników środowiskowych w zakresie wczesnego wykry- wania uszkodzeń, zapewnienia podstawowej pomocy i zgłaszania przy- padków do właściwych instytucji oraz sprawowania opieki to sprawa zasadnicza, podobnie jak szkolenie zespołów medycznych i innego per- sonelu w ośrodkach, które – tam gdzie to jest możliwe – powinny być in- tegrowane w jednostki usługowe zajmujące się takimi zagadnieniami, jak podstawowa opieka zdrowotna, szkolnictwo, lokalne programy rozwoju. Państwa członkowskie powinny organizować i intensyfikować szkolenie lekarzy, które podkreślałoby konsekwencje nieodpowiedniego używania niektórych środków farmakologicznych. Należy ograniczać sprzedaż le- ków, których niekontrolowane używanie może na dłuższą metę stanowić zagrożenie dla zdrowia publicznego i poszczególnych jednostek.

 

143. Jeżeli świadczenia i usługi dotyczące niepełnosprawności umysłowej i fi- zycznej mają docierać do coraz większej liczby osób niepełnosprawnych, które obecnie nie korzystają z żadnej w ogóle pomocy – trzeba zapew- niać je poprzez różnego rodzaju pracowników socjalnych i służby zdro- wia w lokalnych społecznościach. Niektóre z ich czynności już teraz wiążą się z prewencją i usługami dla osób niepełnosprawnych, a będą one po- trzebować specjalnego poradnictwa i instruktażu, na przykład w zakresie prostych środków i metod rehabilitacyjnych, które mogą być stosowane przez osoby niepełnosprawne i ich rodziny. Poradnictwem może się za- jąć zawodowy personel rehabilitacyjny na szczeblu lokalnym lub okrę- gowym, odpowiednio do terenu swojej działalności. Szkolenie specjalne potrzebne będzie dla personelu zawodowego na szczeblu peryferyjnym, gdzie może być on odpowiedzialny za nadzór nad programami lokalnymi dla osób niepełnosprawnych oraz za kontakty ze służbami rehabilitacyjny- mi i innymi dostępnymi w danym regionie.

 

144. Państwa członkowskie powinny zadbać, aby pracownicy środowiskowi oprócz wiedzy i umiejętności specjalistycznych byli wyczerpująco infor- mowani w zakresie socjalnych, wyżywieniowych, medycznych, oświato- wych i zawodowych potrzeb osób niepełnosprawnych. Pracownicy ci, po odpowiednim przeszkoleniu i przy nadzorze nad nimi, mogą zapewnić większość usług potrzebnych dla osób niepełnosprawnych i dopomóc w wypełnianiu luki powodowanej niedostatkiem personelu fachowego. Ich szkolenie powinno obejmować odpowiednie informacje w zakresie metod zapobiegania ciąży i świadomego macierzyństwa. Również ochot- nicy (osoby pracujące społecznie) mogą świadczyć bardzo przydatne usługi i inne formy pomocy. Należy położyć większy nacisk na wiedzę, umiejętności i odpowiedzialność osób zajmujących się innymi usługami, które pracują już w danej społeczności w dziedzinach pokrewnych, jak na- uczyciele, pracownicy socjalni, zawodowy pomocniczy personel służby zdrowia, pracownicy administracji, planiści, kadra kierownicza, ducho- wieństwo i doradcy w sprawach rodziny. Osoby pracujące w programach usługowych dla osób niepełnosprawnych powinny przejść przeszkole- nie, być przygotowane do należytego rozumienia przyczyn, znaczenia, konieczności szukania, stymulowania i wspierania pełnego uczestnictwa osób niepełnosprawnych i ich rodzin w podejmowaniu decyzji dotyczą- cych opieki, leczenia, rehabilitacji oraz spraw bytowych i zatrudnienia.

 

145. Szkolenie specjalne nauczycieli to dynamiczne pole działania, i – o ile to tylko możliwe – powinno być prowadzone w tym samym kraju, w którym następnie mają oni prowadzić kształcenie, albo przynajmniej tam, gdzie zaplecze kulturalne i stopień rozwoju nie są zbyt odmienne.

 

146. Warunkiem skutecznej integracji jest zapewnienie odpowiedniego szko- lenia nauczycieli – zarówno nauczycieli zwykłych, jak i specjalnych. W pro- gramach szkolenia powinna znaleźć odzwierciedlenie koncepcja zintegro- wanej oświaty.

 

147. Przy szkoleniu nauczycieli specjalnych ważne jest uwzględnienie możli- wie szerokiej problematyki, bowiem w wielu krajach rozwijających się na- uczyciel specjalny sam będzie pełnił funkcję jakby wielodyscyplinarnego zespołu. Należy tu podkreślić, że nie zawsze jest potrzebne czy pożądane szkolenie na poziomie wyższym, olbrzymia większość personelu przecho- dzi średni i niższy poziom szkolenia.

 

2.7. Informacja i edukacja publiczna.

 

148. Państwa  członkowskie  powinny  popierać  szeroko  zakrojone  programy informacji publicznej na temat praw, udziału i niezaspokojonych potrzeb osób niepełnosprawnych, która docierałaby do wszystkich zainteresowa- nych, łącznie z szerszymi kręgami społeczeństwa. W związku z tym szcze- gólną uwagę należy poświęcić sprawie przekształcania postaw.

 

149. Założenia przewodnie należy opracowywać konsultując się z organizacja- mi osób niepełnosprawnych, aby zachęcać środki masowego przekazu do wnikliwego i dokładnego, a także rzetelnego prezentowania i relacjono- wania spraw niepełnosprawności i dotkniętych nią osób – w radiu, tele- wizji, filmie, fotografii i wydawnictwach. Istotnym elementem takich zało- żeń powinno być umożliwienie osobom niepełnosprawnym osobistego, publicznego prezentowania swoich własnych problemów i sugerowania, w jaki sposób można by je rozwiązać. Należy popierać włączanie informa- cji o realiach problemów niepełnosprawności do programów szkolenia dziennikarzy.

 

150. Władze publiczne są odpowiedzialne za takie przystosowanie swoich in- formacji, aby docierały one do każdego, łącznie z osobami niepełnospraw- nymi. Dotyczy to nie tylko informacji, o których wspomniano wyżej, ale również informacji odnośnie praw i obowiązków obywatelskich.

 

151. Program informacji powszechnej powinien być taki, aby informacje do- cierały do wszystkich właściwych kręgów społeczeństwa. Oprócz regular- nych środków masowego przekazu i innych normalnych kanałów komuni- kowania się należy zwrócić szczególną uwagę na:

a.  Przygotowanie specjalnych materiałów informujących osoby niepełno- sprawne i ich rodziny o prawach, świadczeniach i usługach dostępnych dla nich oraz o krokach, jakie należy podejmować, aby korygować błę- dy i nadużycia w istniejącym systemie. Materiały takie powinny być do- stępne w formie, która może być wykorzystana i zrozumiana przez ludzi z wadami wzroku, słuchu czy z innymi niedomogami porozumiewania się.

b. Opracowanie specjalnych materiałów dla grup ludności, do których trudno dotrzeć poprzez normalne kanały porozumiewania. Grupy ta- kie mogą być separowane na skutek różnic w języku, kulturze, pozio- mie wykształcenia, skutkiem oddalenia (geograficznego) lub innych przyczyn.

c.   Przygotowanie materiałów poglądowych, prezentacji audiowizualnych i wytycznych na użytek pracowników środowiskowych na odległych te- renach i znajdujących się w innych sytuacjach, w jakich normalne formy porozumiewania mogą okazać się mało skuteczne.

 

152. Państwa członkowskie powinny zapewnić, aby do osób niepełnospraw- nych, ich rodzin i pracowników zawodowych docierały bieżące informacje dotyczące programów i usług, ustawodawstwa, instytucji, ekspertyz, po- mocy, sprzętu itd.

 

153. Władze odpowiedzialne za oświatę publiczną powinny zapewnić syste- matyczną informację dotyczącą realiów niepełnosprawności i ich konse- kwencji oraz zapobiegania, rehabilitacji i wyrównywania szans dla osób niepełnosprawnych.

 

154. Osoby niepełnosprawne i ich organizacje powinny mieć równy dostęp do zatrudnienia, jednakowych środków i szkolenia zawodowego w odniesie- niu do informacji publicznej, tak aby mogły wyrażać swobodnie poprzez środki masowego przekazu swój punkt widzenia i przedstawiać swoje do- świadczenia szerokim kręgom publicznym.

 

3. Akcja międzynarodowa.

 

3.1. Aspekty ogólne.

 

155. Światowy Program Akcji, przyjęty przez Zgromadzenie Ogólne, stanowi międzynarodowy, długofalowy plan oparty na szeroko zakrojonych kon- sultacjach z rządami, organami i instytucjami w łonie systemu Narodów Zjednoczonych oraz z międzyrządowymi i pozarządowymi organizacjami, łącznie z organizacjami osób niepełnosprawnych lub pracującymi na ich rzecz. Postęp w realizacji zadań Programu można będzie osiągnąć szyb- ciej, bardziej skutecznie i ekonomiczniej, jeśli zostanie utrzymana ścisła współpraca na każdym szczeblu.

 

156. Ze względu na rolę, jaką Centrum Rozwoju Społecznego i Spraw Ludzkich Departamentu Międzynarodowych Spraw Ekonomicznych i Społecznych odgrywa w ramach ONZ w dziedzinie zapobiegania niepełnosprawności, rehabilitacji i wyrównywania szans dla osób niepełnosprawnych, zostało ono wyznaczone jako centrum koordynacji i nadzoru realizacji Światowe- go Programu Akcji, łącznie z jego przeglądem i oceną.

 

157. Fundusz Powierniczy utworzony przez Zgromadzenie Ogólne na Między- narodowy Rok Inwalidów i Osób Niepełnosprawnych zostanie wykorzy- stany na zaspokojenie wniosków o pomoc napływających z krajów rozwi- jających się i od organizacji osób niepełnosprawnych oraz na popieranie i realizację Światowego Programu Akcji.

 

158. Ogólnie biorąc, istnieje potrzeba zwiększenia napływu środków do kra- jów rozwijających się – dla realizacji celów Światowego Programu Akcji. Dlatego Sekretarz Generalny powinien zbadać nowe drogi i sposoby gro- madzenia funduszy i podjąć dalsze kroki konieczne dla mobilizacji zaso- bów. Zachęca się do dobrowolnych wkładów ze strony rządów i źródeł prywatnych.

 

159. Komitet Administracyjny ds. Koordynacji powinien rozważyć implikacje Światowego Programu Akcji dla organizacji należących do systemu ONZ i powinien wykorzystać istniejące mechanizmy dla kontynuowania łącz- ności i współpracy w zakresie polityki i działalności, łącznie z ogólnym po- dejściem do spraw współpracy technicznej.

 

160. Międzynarodowe organizacje pozarządowe powinny przyłączyć się do wspólnych starań o realizację celów Światowego Programu Akcji. W tym celu należy wykorzystać powiązania istniejące pomiędzy takimi organiza- cjami a Organizacją Narodów Zjednoczonych.

 

161. Wzywa się wszystkie międzynarodowe organizacje i organy do współpra- cy i udzielania pomocy organizacjom osób niepełnosprawnych lub re- prezentujących te osoby celem zapewnienia im możliwości przedstawia- nia swojego punktu widzenia przy omawianiu problemów związanych ze Światowym Programem Akcji.

 

3.2. Prawa człowieka.

 

162. Celem realizacji hasła Międzynarodowego Roku Inwalidów i Osób Nie- pełnosprawnych: „Pełne  uczestnictwo  i  równość” –  wzywa  się  usilnie, aby w systemie ONZ całkowicie znoszono bariery, zapewniono osobom z upośledzeniami sensorycznymi pełne warunki porozumiewania oraz by przyjęto plany akcji obejmujące politykę i praktykę administracyjną, aby zachęcono do zatrudniania osób niepełnosprawnych w całym systemie ONZ.

 

163. Co się tyczy statusu osób niepełnosprawnych w kontekście praw człowie- ka – należy przyznać priorytet stosowaniu (przestrzeganiu) przez Narody Zjednoczone konwencji i innych instrumentów, a także odnośnych posta- nowień innych organizacji międzynarodowych w obrębie systemu ONZ, które chronią prawa wszystkich ludzi. Zasada ta jest zgodna z hasłem Międzynarodowego Roku Inwalidów i Osób Niepełnosprawnych: „Pełne uczestnictwo i równość”.

 

164. W szczególności organizacje i organa w ramach systemu ONZ odpowie- dzialne za opracowywanie i administrowanie międzynarodowymi poro- zumieniami, konwencjami i innymi instrumentami, które mogłyby mieć wpływ bezpośredni lub pośredni na osoby niepełnosprawne, powinny zapewnić, aby instrumenty te w pełni brały pod uwagę sytuację osób niepełnosprawnych.

 

165. Państwa  sygnatariusze  Międzynarodowych  Konwencji  Praw  Człowieka powinny w swoich sprawozdaniach zwracać baczną uwagę na jej stoso- wanie odpowiednio do sytuacji osób niepełnosprawnych. Grupa robo- cza Rady Gospodarczo-Społecznej ONZ, której powierzono badanie spra- wozdań dotyczących Międzynarodowej Konwencji Praw Ekonomicznych, Społecznych i Kulturalnych, oraz Komisji Praw Człowieka, której funkcja polega na badaniu sprawozdań z zakresu Międzynarodowej Konwencji Praw Obywatelskich i Politycznych, powinny zwracać szczególną uwagę na te aspekty sprawozdań.

 

166. Mogą zaistnieć szczególne warunki, które ograniczają zdolność osób nie- pełnosprawnych do korzystania z ludzkich praw i swobód, uznanych za powszechne dla całego rodzaju ludzkiego. Komisja Praw Człowieka po- winna zwrócić uwagę na takie warunki.

 

167. Krajowe komitety lub podobne organa koordynujące, zajmujące się pro- blemami niepełnosprawności, powinny również zwracać uwagę na takie warunki.

 

168. Przypadki poważnego naruszania podstawowych praw człowieka, w tym tortury, mogą stanowić przyczynę umysłowego lub fizycznego upośle- dzenia. Komisja Praw Człowieka powinna, między innymi, zwracać uwagę na takie naruszenia, w celu podjęcia odpowiednich akcji zaradczych.

 

169. Komisja Praw Człowieka powinna nadal pracować nad metodami osią- gnięcia   współpracy   międzynarodowej   w   celu   realizacji   powszech- nie uznanych podstawowych praw dla wszystkich, łącznie z osobami niepełnosprawnymi.

 

3.3. Współpraca techniczna i ekonomiczna.

3.3.1. Pomoc międzyregionalna.

 

170. Kraje rozwijające się odczuwają coraz większe trudności w mobilizowaniu środków na zaspokajanie palących potrzeb osób niepełnosprawnych i mi- lionów osób znajdujących się w ciężkiej sytuacji w tych krajach, wobec pilnych potrzeb takich pierwszoplanowych dziedzin, jak rolnictwo, rozwój wsi i przemysłu, kontrola przyrostu ludności itd., związanych z podstawo- wymi potrzebami. W wysiłkach tych powinny więc pomagać im między- narodowe społeczności zgodnie z punktami 82 i 83, a napływ środków do krajów rozwijających się powinien być znacznie zwiększony – jak to stwierdzono w Międzynarodowej Strategii Rozwoju dla Trzeciej Dekady Rozwoju Narodów Zjednoczonych.

 

171. Zważywszy,  że  większość  międzynarodowych  agencji  zajmujących  się współpracą techniczną i pomocą może rozpocząć współpracę z krajowymi przedsięwzięciami tylko na podstawie oficjalnych próśb rządów – wszyst- kie instytucje zainteresowane opracowywaniem programów dotyczących osób niepełnosprawnych powinny zwiększyć swoje wysiłki, aby powiado- mić rządy o dokładnym charakterze poparcia, jakiego można oczekiwać od tych agencji.

 

172. Wiedeński Afirmatywny Plan Akcji8, przygotowany przez Światowe Sym- pozjum Ekspertów ds. Współpracy Technicznej Krajów Rozwijających się i Pomocy Technicznej dla Zapobiegania Niepełnosprawności i Rehabili- tacji Osób Niepełnosprawnych, może służyć jako wytyczna kierunkowa realizacji działań związanych z techniczną współpracą w ramach Świato- wego Programu Akcji.

 

173. Te organizacje w łonie systemu ONZ, które posiadają uprawnienia, zaso- by i doświadczenie w dziedzinach związanych ze Światowym Programem, powinny zbadać wraz z rządami, przy których są akredytowane, sposoby uzupełnienia istniejących lub planowanych projektów elementami, które odpowiadałyby specyficznym potrzebom osób niepełnosprawnych i za- pobieganiu kalectwom.

 

174. Wszystkie organizacje międzynarodowe, których działalność ma wpływ na współpracę finansową i techniczną, powinno się nakłaniać do tego, aby przyznawały priorytet wnioskom państw członkowskich dotyczącym pomocy w zapobieganiu inwalidztwu, rehabilitacji i wyrównywaniu szans, które są zgodne z ich naturalnymi priorytetami. Takie metody powinny zapewnić przyznawanie zwiększonych zasobów zarówno na inwestycje kapitałowe, jak i wydatki zwrotne na usługi związane z zapobieganiem, rehabilitacją i wyrównywaniem szans. Akcja ta powinna znaleźć odzwier- ciedlenie w programach ekonomicznego i społecznego rozwoju wszyst- kich agencji pomocy multilateralnych i bilateralnych, łącznie z techniczną współpracą pomiędzy krajami rozwijającymi się.

 

175. Starając się o współpracę z rządami w celu lepszego zaspokajania potrzeb osób niepełnosprawnych, różne agendy ONZ, jak również instytucje bila- teralne i prywatne powinny koordynować ściślej swój udział, ażeby przy- czyniać się w sposób bardziej skuteczny do osiągnięcia zamierzonych celów.

 

Laboratorium ECDL


Polskie Towarzystwo Informatyczne

Agencja Zatrudnienia Fundacji Fuga Mundi

Nasza działalność została nagrodzona DYPLOMAMI

Dobre Praktyki
EFS 2008

Dobre Praktyki
PFRON 2006

Polityka prywatności | Mapa serwisu

© 2008 Fundacja Fuga Mundi, wszelkie prawa zastrzeżone

Data ostatniej modyfikacji: 14.12.2018r.
Stronę odwiedzono 16781240, aktualnie przegląda ją 9 osób.
FFM Projekt współfinansowany ze środków
Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
PFRON